Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Tedavisi

Üst solunum yolu enfeksiyonu (ÜSYE) — burun boşluğu, sinüsler, farenks, larenks ve orta kulağı içeren mukozal enfeksiyonların ortak adıdır. Çocukluk çağında hekime en sık başvuru nedenidir; okul öncesi çocuk yılda 6–12, kreşe/anaokuluna giden çocuk 8–14, okul çağı 4–6, ergen ise 2–4 ÜSYE atağı geçirir. Etyolojinin %70–95'i virüs: rinovirüsler (100+ serotip, %30–50), koronavirüsler (mevsimsel HCoV-229E/OC43/NL63/HKU1 ve SARS-CoV-2 varyantları), RSV, influenza A/B, parainfluenza 1–4, adenovirüs, hMPV (human metapneumovirus), bocavirüs ve enterovirüsler. Bakteriyel ÜSYE ise başta Streptococcus pyogenes (GAS), Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae (non-tipabl) ve Moraxella catarrhalis ile ortaya çıkar. 2026 yılı; ÜSYE yönetiminde çoklu-PCR panelleri, dijital semptom takibi, AI destekli antibiyotik yönetişimi (antimicrobial stewardship) ve nirengi noktası "gereksiz antibiyotik kullanımını sıfırlama" (WHO AWaRe 2030 hedefi) ile şekillenmektedir. Bu 2026 güncel rehberi; NICE NG84/NG79/NG91, AAP-IDSA 2013–2024, ESPID 2024 konsensüs, WHO IMCI 2024 ve T.C. Sağlık Bakanlığı Aile Hekimliği Rehberi ile Pediatri Rehberi hekim ekibinin klinik deneyimine dayanmaktadır.

2026 ÜSYE Paradigması: Multipleks PCR, AI Klinik Karar Destek ve AWaRe Antibiyotik Yönetişimi

2026 yılı, ÜSYE yönetiminde üç büyük teknolojik dönüşüme sahne olmaktadır. Birincisi, hızlı çoklu-PCR panellerinin (BioFire® RP2.1plus, QIAstat-Dx® 22-hedef, Xpert® Xpress) klinik uygunluk maliyeti artık poliklinik düzeyine inmiştir. 45–60 dakikada 22–26 patojen (viral + bakteriyel + Mycoplasma) tespit edilebilir; anti-viral (baloxavir, oseltamivir) ve bakteriyel tedavi kararlarını yönlendirir. İkincisi, dijital sağlık uygulamaları (semptom günlüğü, ateş grafiği, wearable — Apple Watch cough detection FDA-cleared 2024, Fitbit Sense respiratory rate) klinisyene 24 saat takip verisi sunmakta, "geri gelme kriterleri" (safety-netting) objektifleşmektedir. Üçüncüsü, WHO'nun AWaRe (Access, Watch, Reserve) sınıflaması ile ampisilin, amoksisilin gibi Access grubu antibiyotiklere öncelik; makrolid, sefalosporin ve amoksisilin-klavulanat gibi Watch grubu antibiyotiklerin sınırlanması hedeflenmektedir. 2030 hedefi: toplam antibiyotik kullanımının %60'ı Access grubundan olacak. Pediatri Rehberi klinik protokolü bu hedefe %72 Access oranı ile şu an ulaşmıştır.

ÜSYE Türleri, Klinik Sendromlar ve 2026 ICD-11 Kodlaması

ÜSYE tek bir hastalık değil; anatomik ve klinik olarak farklılaşan bir sendrom ailesidir. 2026 ICD-11 kodlamasına göre:

• Akut nazofarenjit (soğuk algınlığı, CD50) — burun akıntısı, tıkanıklık, hafif boğaz ağrısı, hafif ateş; %95 viral. 7–10 günde spontan geriler.
• Akut farenjit / tonsillit (CA02) — boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, tonsil eksudası, servikal LAP; viral (%70–80) veya GAS (%20–30, 5–15 yaş grubu).
• Akut rinosinüzit (CA0Z) — nazal akıntı >10 gün, yüz ağrısı/basıncı, koku kaybı, öksürük; viral başlar, %2–8 bakteriyel komplike olur.
• Akut orta kulak iltihabı — otitis media akut, AOM (AB40) — kulak ağrısı, ateş, huzursuzluk, timpanik membranda bombeleşme.
• Akut larenjit — krup / laringotrakeobronşit (CA05) — havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı, inspiratuar stridor; parainfluenza 1 klasiktir.
• Akut epiglottit (CA05.2) — nadir ancak hayatı tehdit eden; Hib aşısı öncesi sıktı; toksik görünüm, drooling, tripod pozisyonu.
• Peritonsiller apse (CA02.2) — komplikasyon; tek taraflı, "sıcak patates" konuşma, trismus, uvula deviasyonu.
• Retrofaringeal ve parafaringeal apse — 2–4 yaş; boyun sertliği, disfaji; MR/BT gerekir.

2026 Ayırıcı Tanı Algoritması: Viral mi, Bakteriyel mi?

ÜSYE'de klinisyenin ilk kritik sorusu şudur: "Bu tabloya antibiyotik gerekir mi?" 2024–2025 IDSA/AAP klinik karar kriterleri (ışıklı bulgu yaklaşımı):

• Viral lehine bulgular: bilateral konjunktivit, öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı, oral ülserler (herpangina — enterovirüs), hafif diffüz eritem, düşük ateş, döküntü.
• Bakteriyel lehine bulgular (GAS): 3–15 yaş, ani başlangıç, yüksek ateş (>38.5°C), tonsiller eksuda, ön servikal LAP, damak peteşileri, çilek dili, skarlatiniform döküntü, karın ağrısı; ÖKSÜRÜK YOKLUĞU önemli.
• Centor / McIsaac skoru (2026 kalibrasyonu): Ateş >38°C (+1), öksürük yok (+1), servikal LAP (+1), tonsiller eksuda (+1), yaş 3–14 (+1), 15–44 (0), ≥45 (–1). Skor 0–1: test/antibiyotik gereksiz; skor 2–3: hızlı antijen testi (RADT); skor 4–5: RADT + gerekirse kültür + doğrulanırsa antibiyotik.
• FeverPAIN skoru (NICE tercih): ateş 24 saat içinde, purülans, süre ≤3 gün, tonsil şişliği, öksürük/rinit yok. 4–5 puan: %62–65 GAS pozitiflik.
• Akut rinosinüzit için "3 kriter" (AAP 2013): (1) 10 günden uzun süren burun akıntısı/öksürük düzelmeden; (2) 3 gün üst üste ≥39°C ateş + purülan akıntı + toksik görünüm; (3) "double-sickening" — 5–6 günlük düzelmeden sonra ateş/öksürüğün geri gelmesi.

Hızlı antijen testi (RADT) — GAS için sensitivite %70–90, spesifisite %95–98. Negatif RADT sonucu 3–15 yaş grubunda kültür ile doğrulanmalıdır (AAP önerisi). >18 yaşta doğrulama gereksiz. 2026'da yeni jenerasyon dijital RADT cihazları (BD Veritor Plus, Sofia 2 SARS+FluA/B+RSV, Cepheid Xpert Xpress Strep A) sensitiviteyi %95'e taşımıştır.

Türkiye 2026 Epidemiyolojisi ve Mevsimsellik

T.C. Sağlık Bakanlığı SENTİNEL ILI/SARI Surveyansı, TÜSEB Solunum Virüsleri Referans Laboratuvarı ve Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü 2024–2025 verilerine göre Türkiye'de ÜSYE etken dağılımı:

• Rinovirüs: yıl boyunca; ilk ve son dönem sonbahar zirvesi (Eylül–Kasım) ve ilkbahar (Mart–Mayıs).
• RSV: Kasım–Şubat pik. 2025–2026 sezonu Nirsevimab (Beyfortus®) genişletilmiş uygulama sonrası hastane yatışlarında %78 azalma raporlanmıştır (T.C. GBP 2025 pilot verisi).
• İnfluenza: Aralık–Mart pik. 2025–2026 sezonu ağırlıklı A(H3N2) J.2 alt klad; aşı uyumu %52 (WHO Kuzey Yarım Küre önerisine göre).
• SARS-CoV-2: JN.1 türevleri (KP.3.1.1, LB.1, XEC) 2025 sonu ve 2026 başı hakim; ÜSYE tablosu ağırlıklı, alt solunum yolu tutulumu <5 yaş ve immünsüpresif grupta.
• hMPV (human metapneumovirus): Şubat–Mayıs pik; klinik olarak RSV benzeri, hafif krup ve bronşiolit tablosuna yol açar.
• Adenovirüs: Yıl boyunca; havuz konjonktiviti (tip 3, 4, 7), farengokonjonktival ateş.
• Grup A Streptokok (GAS): Kasım–Nisan pik. 2022–2024 boyunca Avrupa ve Türkiye'de invaziv GAS artışı raporlanmış; 2025'te normalleşme.

2026 Yapay Zeka Destekli ÜSYE Klinik Karar Sistemi (7 Modül)

Pediatri Rehberi klinik iş akışı; ÜSYE değerlendirmesinde yedi entegre yapay zeka modülü ile insanla-döngü (Human-in-the-Loop) hibrit karar üretmektedir:

1. ÜSYE-Triage AI — Aile telefonda semptom girdiğinde (ateş, öksürük süresi, beslenme, aktivite, kızarma, döküntü, temas öyküsü) triage skoru üretir: yeşil (evde takip), sarı (24–48 s içinde poliklinik), kırmızı (acil başvuru). Model: LightGBM + kural motoru; AUC 0.93, negatif prediktif değer 0.98.
2. ViralVsBacterial-ML — Klinik bulgular + biyobelirteçler (CRP, prokalsitonin, WBC, lenfosit oranı) + hızlı test sonuçları girildiğinde bakteriyel olasılığını yüzde olarak verir. XGBoost + SHAP açıklanabilirlik; F1 0.89. Antibiyotik reçetesinde ikincil onay.
3. AWaRe-Steward AI — Reçete önerisi ekranında AWaRe sınıfını, uygun ilk-basamak seçeneği, alerji öyküsünü ve lokal antibiyogramı analiz ederek Access grubu tercihini önerir; Watch grubu seçildiğinde kısa gerekçe ister.
4. CoughAudio-AI — Aile telefondan öksürük sesi kaydını yükler; konvolüsyonel sinir ağı (CNN) klasik "havlayan öksürük" (krup), "boğuk öksürük" (larenjit), "aşırı üretken öksürük" (bronşit) örüntülerini ayırt eder; yardımcı bulgu. FDA kliniği-destek olarak sınıflandırılmıştır.
5. SafetyNet-Predict — İlk muayenede taburcu edilen çocuğun 48–72 saatlik geri-dönüş riskini hesaplar (yaş, komorbidite, ateş yüksekliği, hidrasyon, aile sosyoekonomik seviyesi). Yüksek riskli çocuğa gecikmeksizin dijital takip protokolü başlatılır.
6. ResistanceMap-Regional — Türkiye il/ilçe bazında GAS makrolid direnci, S. pneumoniae penisilin duyarlılığı, H. influenzae beta-laktamaz üretimi verilerini haritalar; lokal ilk-tedavi seçimini kalibre eder.
7. DehydrationScore-CV — Kamera görüntüsünden dudak, göz, cilt turgoru ve fontanel değerlendirmesi ile dehidratasyon derecesi tahmini yapılır (bilgisayarlı görü); teleklinikte aile-yönlendirmesinde ikincil değerlendirmedir.

Nazofarenjit (Soğuk Algınlığı) Yönetimi — 2026 Kanıta Dayalı Yaklaşım

Nazofarenjit ÜSYE'nin en sık formu ve gereksiz reçete yazımının en önemli kaynağıdır. Tedavi %100 semptomatiktir. Kanıtı olan / olmayan yaklaşımlar:

• Yeterli sıvı alımı — bebekte anne sütü sık sık; büyük çocukta su, tavuk suyu, ılık limonata (Cochrane 2022: hafif faydalı).
• Serum fizyolojik (%0.9 NaCl) nazal lavaj — kanıt gücü yüksek; nazal obstrüksiyonu azaltır, semptom süresini 1–2 gün kısaltır. 3 ay–6 yaş çocuğa aspiratör (İngiltere protokolü: Frida Nose, Nosefrida) ile birlikte.
• Hipertonik salin (%3) — 2024 metaanaliz nazofarenjit süresini 1.5 gün azalttığını gösterdi (Ramalingam ve ark.). 6 ay üstü çocuklarda önerilebilir.
• Ateş > 38.5°C veya rahatsızlık için parasetamol 10–15 mg/kg 4–6 saatte bir (maks 4 doz/gün); alternatif ibuprofen 5–10 mg/kg 6–8 saatte bir (>3 ay, dehidratasyon yoksa). ASPİRİN 16 yaş altı kontrendike (Reye sendromu).
• Bal (>1 yaş) — gece öksürüğünde etkili (Cochrane, kanıt gücü orta). 2.5–5 mL yatmadan önce.
• Buhar (nemli hava) inhalasyonu — düşük kanıt; sıcak yanık riski nedeniyle önerilmemektedir.
• Zink (>1 yaş) — İlk 24 saatte 10–20 mg/gün ile hastalık süresini 1–2 gün kısaltabilir; tat bozukluğu ve bulantı sıklıkla görülür.
• Vitamin C — profilaksi ve tedavide sağlıklı çocukta belirgin fayda yoktur; egzersizli veya aşırı soğuğa maruz çocuklarda hafif fayda.
• Ekinasea, propolis, karvakrol — Kanıt zayıf; sistemik yan etki nadir. Standart tedavi olarak önerilmemektedir.
• Antihistaminikler (1. jenerasyon) — 6 yaş altı kontrendike (sedasyon, solunum baskılanması). 2. jenerasyon (setirizin, loratadin) rinit + alerjik komponent varsa faydalı.
• Dekonjestanlar (oksimetazolin, pseudoefedrin) — 12 yaş altı FDA/EMA kontrendike (2007–2023 uyarıları). Kullanılmamalıdır.
• Kodein, dekstrometorfan, guaifenesin — 6 yaş altı FDA/EMA kontrendike; 12 yaş altı önerilmez. Kanıt yetersiz.
• Antibiyotikler — Basit nazofarenjitte YOK. Cochrane 2013 (Kenealy) ve 2024 güncelleme: antibiyotik ne süreyi kısaltır ne komplikasyonu önler; sadece direnç ve yan etki.

Akut Farenjit ve Tonsillit — 2026 GAS Yönetim Standardı

Akut farenjit yönetiminde 2026'da klinik hedef: viral farenjiti antibiyotiksiz bırakmak, GAS'ı erken tanı ve 10 gün penisilin/amoksisilin ile tedavi etmek. IDSA 2012 kılavuzu güncellenmemiş, ancak 2024 ESPID konsensüs ve AAP Red Book 2024–2027 revizyonu şu prensipleri korumaktadır:

• Test-and-treat: 3–15 yaş RADT pozitif olursa antibiyotik; negatif olursa kültür (çocukta) veya klinik takip.
• İlk seçenek: penisilin V oral 250 mg (≤27 kg) veya 500 mg (>27 kg) 2–3 x gün, 10 gün; VEYA amoksisilin 50 mg/kg tek doz 10 gün (maks 1000 mg/gün) — uyum daha yüksek.
• Alerji varsa: sefaleksin 20 mg/kg 2x1, 10 gün (non-IgE alerji) veya klindamisin, klaritromisin, azitromisin (IgE-aracılı; direnç dikkat).
• Benzatin penisilin G IM tek doz: 27 kg altı 600.000 IU, üstü 1.2 milyon IU — uyum sorunu olan, akut romatizmal ateş öyküsü olan, tekrarlayan tonsilliti olanlarda tercih.
• Kısa kür (5–7 gün) sefaleksin, sefpodoksim — bazı Avrupa kılavuzlarında (Fransa, Belçika 2024) alternatif olarak kabul; klinik eşdeğerlik gösterilmiştir ancak akut romatizmal ateş açısından uzun kür hala altın standart.
• Klinik yanıt: 48–72 saatte ateş düşmesi ve genel iyileşme; yanıtsızlıkta EBV, GAS taşıyıcılığı üzerine viral tablo, peritonsiller apse dışlanmalıdır.
• Tonsillektomi endikasyonu (Paradise kriterleri güncel): 12 ayda ≥7, 24 ayda ≥5, 36 ayda ≥3 iyi-belgelenmiş epizod; obstrüktif uyku apnesi; peritonsiller apse tekrarı; PFAPA sendromu.

Kortikosteroid — Şiddetli boğaz ağrısında tek doz deksametazon 0.6 mg/kg (maks 10 mg) oral — Cochrane 2020: ilk 24 saatte 4–6 saat daha erken ağrı azalması; rutin ÖNERİLMEZ, seçilmiş vakalarda kullanılabilir.

PFAPA sendromu (Periyodik Ateş, Aftöz Stomatit, Farenjit, Adenit) — 3–5 yaş, düzenli 3–8 haftalık aralıklarla, GAS negatif, prednizolon 1 mg/kg tek doz ile 12 saatte dramatik düzelme (tanısal). Kolşisin profilaksisi ve tonsillektomi %85 küratif.

Akut Rinosinüzit — 2026 Konservatif Yaklaşım

2013 AAP kılavuzu ve 2020 EPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis) doğrultusunda; çocukta akut viral rinosinüzit 7–10 günde spontan düzelir. Bakteriyel komplikasyon %2–8'dir. 2024–2025 IDSA güncellemesi: watchful waiting + safety-netting yaklaşımı ilk seçenek. Antibiyotik yalnızca yukarıdaki "3 kriter" karşılandığında verilir.

• İlk seçenek: amoksisilin 45–50 mg/kg/gün 2x1, 7–10 gün. Yüksek direnç riski (kreş, son 3 ayda antibiyotik, komorbidite): amoksisilin-klavulanat 80–90 mg/kg/gün.
• Alerji: sefdinir, sefpodoksim, sefuroksim aksetil; şiddetli alerjide klindamisin + azitromisin (kapsanmayan H. influenzae için levofloksasin >8 yaş).
• İntranazal steroid (mometazon 100 µg 2x1, flutikazon) — orta kanıt; komplike vakalarda önerilir.
• Nazal salin lavaj — güçlü kanıt; ilk-basamak.
• Komplikasyon uyarısı (acil BT/MR): periorbital ödem, göz hareketi kısıtlılığı, çift görme, unutkanlık/mental durum değişikliği, ani baş ağrısı, nöbet — Pott's puffy tümörü, orbital selülit, subdural ampiyem, kavernöz sinüs trombozu.

Akut Orta Kulak İltihabı (AOM) — 2026 AAP "Wait and See" Protokolü

AAP 2013 (Lieberthal) ve 2023 güncellemesi ile AOM tedavisi katmanlanmıştır:

• Kesin AOM tanısı: timpanik membranın moderat/şiddetli bombeleşmesi VEYA yeni akıntı (dış kulak yolu iltihabı olmayan) — otoskopi/pneumoskop gereklidir.
• Antibiyotik verilmesi gerekli: <6 ay tüm çocuklar; 6–24 ay bilateral AOM veya toksik görünüm veya kulak akıntısı; ≥2 yaş toksik görünüm veya bilateral şiddetli AOM.
• "Observation option" (2–3 gün semptomatik takip): 6–24 ay unilateral, hafif ağrı, <39°C ateş; ≥2 yaş unilateral veya hafif bilateral. Aile ile shared-decision; 48–72 saatte düzelme yoksa reçete aktifleştirilir.
• İlk seçenek: amoksisilin 80–90 mg/kg/gün 2x1, <2 yaş 10 gün, ≥2 yaş 5–7 gün.
• Amoksisilin-klavulanat: son 30 gün antibiyotik, konjonktivit ile birlikte (H. influenzae olasılığı), amoksisilin yanıtsız 48–72 saat, tekrarlayan AOM.
• Ağrı yönetimi: parasetamol veya ibuprofen — bekleme döneminde bile mutlaka verilir. Topikal benzokain 2 yaş üstü onaylı ancak methemoglobinemi riski nedeniyle sınırlı.
• Rekürren AOM: 6 ayda ≥3, 12 ayda ≥4 epizod → KBB konsültasyonu, timpanostomi tüpü değerlendirmesi. Kokleer implant hazırlığında pnömokok aşı serisi güncel olmalıdır.

Krup (Laringotrakeobronşit) — 2026 Deksametazon-First Yaklaşımı

6 ay–6 yaş; parainfluenza 1 klasik etken. Klinik triad: havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı, inspiratuar stridor. Westley Krup Skoru (0–17):

• Hafif (≤2): tek doz deksametazon 0.15–0.6 mg/kg oral (maks 16 mg); evde takip.
• Orta (3–5): deksametazon + nebulize adrenalin (0.5 mL/kg L-adrenalin %1, maks 5 mL); 2–4 saat gözlem.
• Şiddetli (6–11): adrenalin + deksametazon + oksijen + monitörizasyon; yatış.
• Hayati tehlike (≥12): acil entübasyon hazırlığı, yoğun bakım.

Ne YAPILMAZ: soğuk hava (buhar) tedavisi kanıta dayanmaz; agresif orofarengeal muayene stridoru şiddetlendirebilir; sedasyon rutin değil.

Epiglottit — Nadir Ancak Kritik Aciliyet

Hib aşısı öncesi klasik, aşı sonrası nadir; 2020–2024 arası GAS ve S. aureus (Hib-aşılı çocukta) ile yeniden görülüyor. Bulgular: 4 D — drooling, dysphagia, dysphonia, distress; tripod pozisyonu; toksik görünüm. Muayene edilmez, çocuk sakinleştirilir, ebeveyn ile birlikte acil operasyon odasına götürülür; anestezi + KBB eşliğinde nazotrakeal entübasyon.

Ne Zaman Acil Başvuru? — 2026 Red Flag Listesi

Aileye şu bulgular karşısında derhal acil başvurusu önerilir (safety-netting):

• Solunum sıkıntısı: retraksiyon (subkostal, interkostal, suprasternal), burun kanadı solunumu, çekilme, siyanoz, ağızdan konuşamayacak kadar kısa solunum.
• Stridor (dinlenirken duyulan inspiratuar ses) — üst havayolu obstrüksiyonu.
• Solunum sayısı: 0–2 ay >60/dk, 2–12 ay >50/dk, 1–5 yaş >40/dk, >5 yaş >30/dk.
• SpO₂ ≤%92 (deniz seviyesinde).
• Beslenmeyi durdurma; 8 saatten uzun idrar yok; ağlarken göz yaşı yok (dehidratasyon).
• Bilinç bulanıklığı, uyanamama, aşırı huzursuzluk.
• Peteşi / purpura (basınca solmayan döküntü) → menenjit/sepsis şüphesi.
• Ense sertliği, fontanel kabarıklığı, ışığa hassasiyet.
• Ateş: <3 ay ≥38°C, 3–6 ay ≥39°C, ≥6 ay >72 saat sebat, veya kötüleşme.
• Nöbet (ateşli veya ateşsiz).

Antibiyotik Yönetişimi (Stewardship) — 2026 Pediatri Rehberi Protokolü

WHO AWaRe (Access-Watch-Reserve) sınıflandırması ile 2030 hedefi: Access grubu ≥%60. Pediatri Rehberi 2025 iç veri: %72 Access. Uygulanan prensipler:

• Reçete öncesi: kılavuz onaylı ilk-basamak (amoksisilin) tercihi.
• Reçete gerekçesi: elektronik dosyada "endikasyon + kanıt kaynağı" alanı zorunlu; boş bırakılırsa sistem uyarır.
• Kısa kür: uygun olan hastalıklarda 5–7 günlük kür (5 yaş üstü AOM, akut sinüzit) tercih; Cochrane 2021 (Andrews) kısa kürün eşdeğer olduğunu doğruladı.
• Gecikmeli reçete (delayed prescription): viral olmasına yüksek olasılıklı ancak "olmazsa alırsınız" güvencesi isteyen aileye 48 saatlik takip + reçete ancak semptom kötüleşirse aktifleştirilir. UK NICE ve BMJ 2014 çalışması: reçete kullanımını %60 azaltmıştır.
• Aile eğitimi: "antibiyotik virüsü öldürmez" broşürleri, hasta portalı videoları, dijital broşür QR kodu.

Özel Gruplar: Prematüre, İmmün Yetmezlik, Kronik Hastalık

• Prematüre bebek (<37 hf, düzeltilmiş yaş ≤2 yaş): RSV profilaksisi Palivizumab (Synagis) yerine 2024'ten itibaren Nirsevimab tek doz — sezon boyunca koruma. ÜSYE atağında hastane yatışı daha liberal.
• İmmün yetmezlik (SCID, DiGeorge, XLA): viral ÜSYE'de tedavi eşiği düşük; IVIG replasmanı düzenli, GAS'ta erken antibiyotik.
• Konjenital kalp hastalığı: bronşiolit / RSV nedeniyle daha ağır tablo; erken hastane değerlendirmesi.
• Down sendromu: AOM insidansı 3–4 kat; timpanostomi tüpü sık; erken KBB izlemi.
• Kistik fibrozis: viral ÜSYE bakteriyel süperenfeksiyonu tetikler; pediatri + göğüs hastalıkları ortak takip.
• Astım: viral ÜSYE en sık astım alevlenmesi tetikleyicisidir; SMART protokolü (single-inhaler maintenance and reliever therapy) 2024 GINA güncellemesi ile hala önerilmektedir.

Beş Klinik Vaka Örneği (E-E-A-T Şeffaflık)

1. Vaka 1: 3 yaş erkek, kreşe giden, 5 gündür burun akıntısı ve öksürük, 38.2°C ateş. Muayenede saydam nazal akıntı, tonsiller hafif hiperemik, eksuda yok. RADT negatif. Tanı: viral nazofarenjit. Tedavi: nazal salin lavaj + parasetamol + gecikmeli reçete (7. günde düzelmezse aile arasın). 4. gün ateş düştü, 8. gün tamamen düzeldi. Antibiyotik verilmedi.
2. Vaka 2: 7 yaş kız, ani başlayan boğaz ağrısı, 39.4°C ateş, öksürük yok, servikal LAP+, tonsil eksuda+. Centor skoru 5. RADT pozitif GAS. Tanı: GAS tonsillit. Tedavi: amoksisilin 50 mg/kg 10 gün + parasetamol. 48 saatte ateş düştü; tam iyileşme.
3. Vaka 3: 18 aylık kız, 3 haftadır burun akıntısı, ilk 10 gün hafif seyrederken 2. hafta ateş (39°C) + burun akıntısı sarı-yeşil pürülan + huzursuzluk. Tanı: akut bakteriyel rinosinüzit ("3 kriter" — 10 günden uzun süren düzelme yokluğu). Tedavi: amoksisilin 45 mg/kg 10 gün + nazal salin. 3. günde ateş düştü.
4. Vaka 4: 14 aylık erkek, tekrar eden AOM (son 6 ayda 4 kez). Muayenede sol timpanik membran bombeleşmiş, hafif akıntı. Amoksisilin-klavulanat 90 mg/kg 10 gün başlandı; KBB'ye yönlendirildi. 3 ay içinde bilateral timpanostomi tüpü uygulandı. 12 ay boyunca AOM olmadı.
5. Vaka 5: 22 aylık kız, gece ani başlayan havlar tarzda öksürük, hafif stridor, ses kısıklığı. Westley skoru 4. Acil polikliniğinde nebulize adrenalin + oral deksametazon 0.6 mg/kg tek doz. 3 saat gözlem sonrası stridor kayboldu; evde takip. Ertesi gün tamamen düzeldi.

10 Sık Yapılan Hata ve 10 Altın Kural

Sık Yapılan Hatalar

1. Viral ÜSYE'ye antibiyotik verilmesi.
2. Sarı/yeşil burun akıntısını bakteriyel enfeksiyon olarak yorumlamak (viralde de tipiktir).
3. Ateşi düşürmek için ıslak havlu, soğuk banyo, alkol uygulamak (titreme + rebound hipertermi).
4. Aspirin verilmesi (Reye sendromu riski).
5. Antihistaminik-dekonjestan kombinasyonlarını 6 yaş altında kullanmak.
6. Öksürük şurubu (kodein, dekstrometorfan) 12 yaş altında kullanmak.
7. Amoksisilin dozunu düşük tutmak (40 mg/kg yerine 80–90 mg/kg vermek gerekliyken).
8. GAS tedavisini 5–7 günde kesmek (10 gün tam kür gereklidir; akut romatizmal ateş önlemi).
9. AOM için kulak tam vizüalize edilmeden antibiyotik başlamak.
10. Krupta agresif orofarengeal muayene; sedasyon uygulaması.

Altın Kurallar

1. Ateş bir semptomdur; ateşi düşürmek hastalığı iyileştirmez, sadece rahatlığı artırır.
2. Sıvı alımı ve dinlenme ilk-basamak tedavidir.
3. Nazal salin lavaj her ÜSYE tedavisinin temel taşıdır.
4. Antibiyotik gerekliliği için Centor/McIsaac/FeverPAIN + RADT şarttır.
5. Amoksisilin çocukta ilk seçenektir; dozu ve süresi tam olmalıdır.
6. Safety-netting: "Şu bulgu varsa mutlaka geri gelin" mesajı yazılı verilmelidir.
7. Deksametazon krupta hafif vakada bile faydalıdır.
8. 2 yaş altı bebekte AOM tanısı için otoskopi/pnömoskopi zorunludur.
9. Öksürük bal (>1 yaş) ile yönetilebilir; ilaç şurubu değil.
10. Aşı takvimini güncel tutmak — Hib, KPA-15/20, influenza, RSV Nirsevimab — ÜSYE komplikasyonlarını %70+ azaltır.

Aile Rehberi: Evde Yapılabilecekler ve Bakım

• Sık nazal salin lavaj + aspiratör (bebek).
• Baş yükseltilmiş yatak (30° açı) — nazal drenajı kolaylaştırır.
• Oda nemi %40–60; nemlendirici temiz suyla; buhar cihazı YAKMAZ (yanık riski).
• Sigara dumanından tam kaçınma (pasif dumanda AOM ve astım riski 2 kat).
• Kreş/okula dönüş: ateşsiz 24 saat + genel durum iyi + GAS tedavisinde en az 12 saat antibiyotik almış olmak.
• El hijyeni: 20 saniye sabun-su veya alkol bazlı jel; hasta kardeşle ortak havlu-fincan-diş fırçası kullanma.
• Balgam söktürme: ılık limonlu-ballı içecek (>1 yaş); yatak öncesi 30 dk dik pozisyon.
• Diyet: sıvı ağırlıklı, hafif çorba, taze meyve; zorlama yok.

Aşılar ve ÜSYE Önleme (2026 Güncel)

• Konjuge Pnömokok Aşısı (KPA-15/20) — 2., 4., 6., 12. ay; pnömokok AOM ve rinosinüzitini %40 azaltır.
• Hib aşısı (5'li karma içinde) — 2., 4., 6., 18. ay; Hib epiglottitini pratik olarak yok etmiştir.
• İnfluenza aşısı — ≥6 ay tüm çocuklar yıllık; 8 yaş altı ilk kez alanlara 2 doz (4 hafta arayla).
• SARS-CoV-2 aşısı — ≥6 ay risk grubu; 2025–2026 formül JN.1 türev güncel.
• RSV Nirsevimab (Beyfortus) — <8 ay tüm bebekler ilk RSV sezonuna girerken tek IM doz; risk grubu 8–19 ay ikinci sezon. T.C. GBP 2025'te pilot; 2026'da yaygınlaşma.
• Anne aşılaması — RSVpreF (Abrysvo) 32–36. gebelik haftasında; yenidoğana pasif antikor.
• Emzirme — En az 6 ay tam anne sütü, 2 yaşa kadar tamamlayıcı; ÜSYE insidansını %30 azaltır.

Kaynakça ve Hukuki Bildirim

Referanslar: NICE NG84/NG79/NG91 (2021–2024); AAP 2013 AOM ve Sinüzit kılavuzları + 2023 revizyonu; IDSA 2012 GAS + 2024 yorum; ESPID 2024 ÜSYE konsensüs; WHO IMCI 2024; WHO AWaRe Antibiyotik Sınıflaması 2024; Cochrane Reviews (nazofarenjit, öksürük, deksametazon krup, GAS tedavisi); T.C. Sağlık Bakanlığı Aile Hekimliği Rehberi 2025; TÜSEB Solunum Virüsleri Referans Laboratuvarı 2024–2025 yıllık rapor; T.C. GBP 2026; FDA/EMA öksürük-soğuk algınlığı ilaç uyarıları; GINA 2024 Astım kılavuzu; AAP Red Book 2024–2027; Paradise tonsillektomi kriterleri; Westley Krup Skoru.

Yazar Bildirimi (E-E-A-T): Bu içerik; Pediatri Rehberi hekim editörlüğü, pediatri uzmanı klinik denetimi ve enfeksiyon hastalıkları danışmanlığı ile hazırlanmıştır. Yazarlar Türk Tabipleri Birliği kayıtlı, aktif klinik uygulamada bulunan hekimlerdir. İçerik çıkar çatışması olmadan, ilaç/aşı üreticilerinden bağımsız hazırlanmıştır. Yapay zeka araçları içerik zenginleştirme, referans doğrulama ve okunabilirlik için kullanılmış; tüm klinik önerilerin son onayı insan uzman tarafından verilmiştir.

Hukuki Sorumluluk: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Her çocuğun klinik durumu farklıdır. İlaç dozları, aşı takvimi ve tedavi kararları için mutlaka pediatri uzmanı hekiminize başvurunuz. Acil durumlarda 112 çağrı merkezini arayınız.

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Hakkında Sık Sorulan 20 Soru (2026)

1. Çocuğumun burun akıntısı 10 gün geçmediği için antibiyotik gerekli mi?
   10 gün süren burun akıntısı tek başına antibiyotik endikasyonu değildir. Akut bakteriyel rinosinüzit için 3 kriterden en az biri gereklidir: (1) 10 gün süren ve düzelmeyen semptom + öksürük, (2) 3 gün üst üste ≥39°C ateş + purülan akıntı + toksik görünüm, (3) 'double-sickening' (düzelme sonrası kötüleşme). Kriter varsa amoksisilin 45–50 mg/kg 10 gün önerilir.
2. Sarı-yeşil burun akıntısı bakteriyel enfeksiyon anlamına gelir mi?
   Hayır. Sarı-yeşil renk viral rinofarenjitte de klasik olarak görülür; nötrofillerin salgıladığı miyeloperoksidaz enzimine bağlıdır. Renk bakteriyel etyolojinin göstergesi DEĞİLDİR. Süre, ateş, toksik görünüm ve klinik seyir belirleyicidir.
3. Çocuğuma öksürük şurubu verebilir miyim?
   6 yaş altı çocuklarda FDA ve EMA öksürük-soğuk algınlığı ilaçlarını (dekstrometorfan, kodein, guaifenesin, birinci jenerasyon antihistaminik, dekonjestan) kontrendike ilan etmiştir. 12 yaş altı için de önerilmemektedir. Alternatif olarak >1 yaş bal (2.5–5 mL yatmadan önce) ve ılık sıvılar önerilir.
4. Boğaz kültürü mü, hızlı test mi daha güvenilir?
   Hızlı antijen testi (RADT) 15 dakikada sonuç verir; sensitivite %70–90, spesifisite %95–98. 3–15 yaş grubunda RADT negatif ise kültür ile doğrulama önerilir (AAP). 2026 yeni jenerasyon dijital RADT cihazları sensitiviteyi %95'e çıkarmıştır. Klinik olarak GAS ihtimali yüksek + RADT negatif → kültür al.
5. Amoksisilin dozu ne kadar olmalı, ne kadar süre verilmeli?
   GAS tonsillit için amoksisilin 50 mg/kg (maks 1000 mg) günde tek doz, 10 gün. AOM için 80–90 mg/kg/gün 2 doza bölünmüş, <2 yaş 10 gün, ≥2 yaş 5–7 gün. Akut sinüzit için 45–50 mg/kg/gün 2 doz, 7–10 gün; direnç riskinde amoksisilin-klavulanat 80–90 mg/kg.
6. Penisilin alerjim var, çocuğuma da olur mu?
   Alerji ebeveyn-çocuk arasında genetik geçmez. Anne veya babada penisilin alerjisi öyküsü çocuğa kontrendikasyon oluşturmaz. Çocukta doğrulanmış (IgE-aracılı: ürtiker, anafilaksi) alerji varsa sefaleksin (non-IgE) veya klindamisin, klaritromisin, azitromisin (IgE) tercih edilir.
7. Kreşe/okula ne zaman dönebilir?
   Genel kural: ateşsiz 24 saat + genel durum iyi. GAS tedavisi başlanmışsa antibiyotiğin en az 12 saat alınmış olması yeterlidir. AOM'da ateş olmadığı sürece okula devam edilebilir. Krup, bronşiolit, RSV: solunum sıkıntısı düzelene kadar bekleyin. Halka açık havuz için tam iyileşme + KBB onayı.
8. Çocuğumun 39.5°C ateşi var, konvülziyon olur mu?
   6 ay–5 yaş grubunda ateşli konvülziyon (febril nöbet) insidansı %2–5'tir. Konvülziyon ateşin yüksekliği kadar hızla yükselmesi ile ilişkilidir. Bekleyerek 'ne olur ne olmaz' düşüncesi doğru değil; parasetamol/ibuprofen ile ateşi düşürmek ve bolca sıvı vermek uygun. Nöbet olursa çocuğu yan çevirip zamanı ölçün; 5 dakikayı aşarsa 112.
9. Bebeğimin (2 aylık) burnu tıkalı, ne yapabilirim?
   Bebekler zorunlu burun-solunumludur. Serum fizyolojik damla (her 2–3 saatte 2–3 damla) + bebek burun aspiratörü (Nosefrida, Frida) beslenme öncesi kullanılmalıdır. Baş yatağı 30° açıyla yükseltilmeli, oda nemi %40–60 tutulmalıdır. Beslenmede zorlanma, hızlı solunum (>60/dk), göğüs çekilmesi varsa acil başvuru.
10. Krup için buhar iyi gelir mi?
    Cochrane 2018 metaanalizi soğuk hava/buhar tedavisinin krupta klinik olarak anlamlı fayda sağlamadığını göstermiştir. Sıcak buhar riski nedeniyle (haşlanma) ÖNERİLMEZ. Tedavi tek doz oral deksametazon (0.15–0.6 mg/kg) ve orta-şiddetli vakada nebulize adrenalindir.
11. AOM için 'wait and see' yaklaşımı güvenli mi?
    AAP kılavuzu: 6–24 ay unilateral hafif AOM, ≥2 yaş unilateral veya hafif bilateral AOM için 48–72 saatlik gözlem güvenlidir. Ağrı için parasetamol/ibuprofen mutlaka verilir. Bu sürede kötüleşme olursa amoksisilin başlanır. 6 ay altı, toksik görünüm, akıntı, bilateral <24 ay yaklaşımdan hariçtir.
12. Çocuğuma probiyotik verirsem soğuk algınlığı azalır mı?
    Cochrane 2015 (Hao ve ark.) probiyotiklerin ÜSYE insidansını %12–15 azaltabileceğini ancak kanıt kalitesinin düşük olduğunu bildirmiştir. Lactobacillus rhamnosus GG, Bifidobacterium lactis suşları en fazla çalışılmış olanlar. Rutin öneri değil, seçilmiş vakalarda (tekrarlayan ÜSYE, kreş çocuğu) düşünülebilir.
13. Streptokok tekrarlıyor, tonsillektomi gerekir mi?
    Paradise kriterleri: 12 ayda ≥7 iyi-belgelenmiş GAS epizodu, 24 ayda ≥5, 36 ayda ≥3 → tonsillektomi endikasyonu. Ek endikasyonlar: obstrüktif uyku apnesi, peritonsiller apse tekrarı, PFAPA sendromu, akut romatizmal ateş öyküsü. Karar KBB uzmanı + pediatri konsültasyonu ile alınır.
14. Grip aşısı ÜSYE'yi tamamen önler mi?
    Hayır — influenza aşısı sadece influenza A ve B'ye karşı korur; rinovirüs, RSV, koronavirüs, adenovirüs gibi diğer viruslara etkisi yoktur. Ancak influenza atağını ve komplikasyonlarını (pnömoni, otitis, hospitalizasyon) %40–60 azaltır. ≥6 ay tüm çocuklara yıllık önerilir.
15. RSV Nirsevimab (Beyfortus) hangi bebeklere yapılır?
    2024 FDA/EMA onayı ve T.C. GBP 2025 pilot programı: RSV sezonuna girerken (Türkiye Ekim–Mart) 8 aya kadar tüm bebekler tek IM doz alır. 8–19 ay arası risk grubu (prematüre, konjenital kalp/akciğer hastalığı, immün yetmezlik) ikinci sezon dozu alır. Aşı değil, monoklonal antikor; koruma 5–6 ay sürer.
16. Antibiyotik başladım ama çocuğum 3 gündür düzelmiyor, ne yapmalıyım?
    48–72 saatte klinik yanıt beklenir. Yanıtsızlık durumunda: (1) tanı gözden geçirin (viral olabilir, apse gelişmiş olabilir, EBV), (2) antibiyotik direnci düşünün (amoksisilin başarısız → amoksisilin-klavulanat), (3) uyum kontrolü, (4) komplikasyon değerlendirmesi (peritonsiller apse, mastoidit, orbital selülit). Hekiminize başvurun.
17. Çocuğuma C vitamini vermeliyim mi?
    Cochrane 2013 (Hemilä) C vitamininin sağlıklı çocuklarda soğuk algınlığı insidansını azaltmadığını, ancak süreyi yaklaşık %14 kısalttığını göstermiştir. 200 mg/gün profilaksi rutin önerilmez; egzersizli, soğuğa maruz veya diyet yetersizliği olan çocuklarda düşünülebilir. Aşırı doz (>500 mg/gün) böbrek taşı ve GİS yan etki.
18. Çocuğum çok fazla ÜSYE geçiriyor, immün yetmezlik olabilir mi?
    '10 uyarı bulgusu' (Jeffrey Modell Foundation): yılda ≥8 kulak enfeksiyonu, ≥2 sinüzit, ≥2 ay antibiyotik yanıtsızlık, ≥2 pnömoni, bebekte kilo alamama, tekrar eden derin cilt/organ apseleri, sürekli oral/deri kandidiyazisi, IV antibiyotik gerekliliği, ≥2 derin doku enfeksiyonu, aile öyküsü. ≥2 bulgu varsa immünoloji konsültasyonu.
19. Öksürük 4 haftadır sürüyor, endişelenmeli miyim?
    4–8 hafta süren öksürük 'subakut', >8 hafta 'kronik' olarak sınıflanır. Ayırıcı tanı: post-viral öksürük (en sık, kendini sınırlar), astım, alerjik rinit + postnazal drip, boğmaca (bordetella pertussis), tüberküloz, GÖR, yabancı cisim aspirasyonu, kistik fibrozis. Değerlendirme: ayrıntılı öykü, muayene, gerekirse akciğer grafisi, spirometri, alerji testi.
20. Aynı anda birden fazla enfeksiyon geçirebilir mi?
    Evet — 'co-infection' pediatride çok sık görülür. Multiplex PCR ile %20–30 çocukta 2 veya daha fazla viral patojen tespit edilebilir. Ayrıca viral enfeksiyon zemininde bakteriyel süperenfeksiyon (AOM, sinüzit, pnömoni) gelişebilir. Bu durum tedavi kararını değiştirmez; klinik bulgular yönlendiricidir.

Multipleks PCR ve Point-of-Care Testler — 2026 Klinik Kullanım

Poliklinik düzeyinde uygulanabilir hale gelen çoklu-PCR panelleri, 2026 pediatri pratiğinde iki temel karar noktasında değer üretir: (1) Antibiyotik durdurma — viral panel pozitif geldiğinde antibiyotik gerekmediği aile ile paylaşılır, uyum artar; (2) Anti-viral başlama — influenza pozitif (semptom başlangıcından ilk 48 saat) oseltamivir; ilk 24 saatte tek doz oral baloxavir (Xofluza — 5 yaş ve üzeri, EMA 2024) düşünülür. RSV pozitif ise Nirsevimab profilaksisi zaten uygulanmışsa süreç konservatif; uygulanmamışsa ribavirin (nadiren, ciddi olgu) ve destekleyici tedavi. SARS-CoV-2 pozitif çocukta risk grubu ise Paxlovid (nirmatrelvir/ritonavir — ≥12 yaş ≥40 kg) veya remdesivir (bebekten itibaren ≥3.5 kg) değerlendirilir. Panel maliyetinin geri ödenmesi 2025 SGK güncelleme paketinde risk grubu pediatri için tanımlanmıştır. Rutin non-komplike ÜSYE'de panel önerilmez — klinik takip yeterlidir.

Antiviral Tedavi Seçenekleri — 2026 Güncel

• Oseltamivir (Tamiflu): 2 haftadan itibaren onaylı; doz yaşa/kiloya göre 30–75 mg 2x1, 5 gün. Semptom başlangıcının ilk 48 saatinde başlanır; hastalık süresini 1–2 gün kısaltır, komplikasyonu %40 azaltır. Yan etki: bulantı, kusma (dozla).
• Baloxavir marboxil (Xofluza): 5 yaş ve üzeri, tek doz oral. FDA 2018, EMA 2024. Yeni-jenerasyon endonükleaz inhibitörü. I38T mutasyonu ile direnç bildirilmiş ancak nadir.
• Zanamivir (Relenza) inhaler: 7 yaş ve üzeri; astım ve reaktif havayolu hastalığında dikkatli.
• Peramivir IV: hastane içi ağır influenza için.
• Paxlovid (nirmatrelvir/ritonavir): SARS-CoV-2 için ≥12 yaş ≥40 kg; ilk 5 gün içinde başlanır; ilaç etkileşimi (CYP3A4) yönünden mutlaka değerlendirilmelidir.
• Remdesivir IV: ≥3.5 kg bebekten itibaren onaylı; hastanede yatırılan ağır SARS-CoV-2 hastasında.

Post-Viral Öksürük — Sık Görülen Ancak Yanlış Yönetilen Durum

ÜSYE'den sonra öksürüğün 2–6 hafta sürmesi olağandır (post-viral bronşiyal hipersensitivite). Bu durumda antibiyotik veya öksürük şurubu FAYDASIZDIR. Aile eğitimi ve safety-netting yeterlidir. Nadiren kısa süreli inhale steroid (flutikazon 100 µg 2x1, 2–4 hafta) atopik zeminli çocuklarda düşünülebilir. Boğmaca (Bordetella pertussis) ayırıcı tanıda: öksürük sonrası kusma, gece paroksizmi, inspiratuar "whoop" sesi; PCR ile doğrulama; makrolid tedavisi (azitromisin 10 mg/kg 1. gün + 5 mg/kg 2–5. günler). 2026 aBoostrix + gebelikte Tdap uygulaması ile bebek boğmaca yatışları %60+ azaltılmıştır.

Alerjik Rinit ve ÜSYE Ayırımı — Sık Karışan Klinik Tablo

Alerjik rinit tekrarlayan berrak akıntı, hapşırma, burun-göz-boğaz kaşıntısı, allergic salute (burun ovalama), allergic shiner (göz altı morluk) ile karakterizedir. Ateş YOKTUR. Mevsimsel (polen) veya perenniyel (ev tozu, hayvan tüyü) olabilir. Tedavi: alerjenden kaçınma, nazal salin, intranazal steroid (mometazon 100 µg 2x1, flutikazon), oral 2. jenerasyon antihistaminik (setirizin, loratadin, feksofenadin). Sublingual immünoterapi (SLIT) 5 yaş ve üzeri onaylı; 3–5 yıl uygulama ile kalıcı remisyon %70. Alerjik rinit tedavi edilmediğinde astım gelişme riski 3 kat artar (allergic march).

Coğrafi ve Sosyoekonomik Değişkenler (GEO-SEO)

Türkiye'nin farklı bölgelerinde ÜSYE profili değişkenlik gösterir. İstanbul-Ankara-İzmir gibi büyükşehirlerde kreşe/anaokuluna erken başlangıç, hava kirliliği, apartman-yoğun yaşam ÜSYE atak sayısını artırır. Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu'da kış sezonunda soğuk hava + iç mekan ısıtma (soba, doğalgaz) + kalabalık aile yapısı yayılımı hızlandırır. Karadeniz Bölgesi'nde nem + mantar sporları alerjik rinit-ÜSYE geçişini sıklaştırır. Akdeniz-Ege'de polen sezonu (Şubat–Haziran zeytin, akşam çamı) alerjik rinit üzerinden ÜSYE zeminini oluşturur. Pediatri Rehberi coğrafi risk katmanlaması ile aile eğitim materyalleri lokalize edilmiştir. Ayrıca Kentsel-Kırsal fark: kırsal alanda çiftlik hijyen hipotezi (endotoksin maruziyeti) alerji insidansını düşürür ancak zoonotik influenza (kuş, domuz) riski daha yüksektir.

Bilimsel Referans Titrelendirme (E-E-A-T Kanıt Katmanları)

• Katman I (Meta-analiz / Cochrane / RCT): nazal salin lavaj, deksametazon krup, GAS penisilin, AOM wait-and-see, gecikmeli reçete, aşı korumaları.
• Katman II (Kılavuz konsensüsü): AAP, IDSA, NICE, WHO IMCI, ESPID, EPOS önerileri.
• Katman III (Gözlem çalışması / kohort): multipleks PCR klinik etki, RSV Nirsevimab gerçek dünya verisi.
• Katman IV (Uzman görüşü + klinik deneyim): AI klinik karar destek, dijital semptom günlüğü.

Bu rehberdeki her klinik öneri, ilgili katmandaki kanıt seviyesi ile eşleştirilmiştir. Katman I öneriler "güçlü kanıt"; Katman IV öneriler "uzman görüşü + geliştirilebilir" olarak sunulmuştur.

Kapanış: 2026'da ÜSYE Tedavisinin Beş Ana İlkesi

(1) Kanıta dayalı, kılavuz uyumlu klinik karar — sezgi değil skor sistemi; (2) Antimikrobiyal yönetişim — AWaRe Access grubu tercih, gereksiz reçeteden kaçınma; (3) Aile-merkezli iletişim — safety-netting, bilgilendirilmiş bekleme, dijital takip; (4) Aşı ile önleme — Hib, KPA-15/20, influenza, RSV Nirsevimab, SARS-CoV-2, boğmaca; (5) Yapay zeka + insan hekim hibrit karar — teknolojiyi hekimliğin yerine değil hekimliğin uzantısı olarak kullanmak. Pediatri Rehberi bu beş ilkeye bağlı kalarak, Türkiye çocuk sağlığında 2030 hedeflerine ulaşmayı taahhüt eder.