Hepatit Aşıları: Hepatit A ve Hepatit B Bağışıklaması 2026 Güncel Klinik Rehberi

1. Hepatit A ve B: Genel Bakış

Hepatit A; Picornaviridae familyasından RNA virüsü olan HAV'ın neden olduğu, fekal-oral yolla bulaşan akut karaciğer iltihabıdır. Çocuklarda genellikle asemptomatik veya hafif seyirlidir; erişkinde sarılık, hepatit ve nadiren fulminan hepatit (%0.1–0.5) ile seyredebilir. Kronikleşmez. WHO'ya göre dünyada yılda 1.5 milyon vaka, 7.000 ölüm bildirilmektedir. Türkiye, HAV endemisitesi orta-yüksek bölgede yer alırken, 2012'den bu yana rutin aşılama ile prevalans %70 azalmıştır.

Hepatit B; Hepadnaviridae familyasından DNA virüsü HBV'nin neden olduğu, kan ve vücut sıvılarıyla bulaşan enfeksiyondur. Perinatal, seksüel, parenteral ve yakın temas ile bulaşır. Yenidoğanda enfekte olan bebeklerin %90'ı kronikleşir; kronik enfeksiyon sirroz ve hepatosellüler karsinom (HCC) riski taşır. Yıllık 820.000 ölüme neden olmaktadır. Türkiye'de kronik HBV prevalansı 1998'de %5–8 iken, 1998'de başlayan rutin yenidoğan aşılaması ile <15 yaş grubunda %0.3'e düşmüştür.

2. HBV Biyolojisi ve Bulaş Yolları

HBV; kısmen çift zincirli DNA, 42 nm çapında Dane parçacığı yapısında, zarflı bir virüstür. Yüzey antijeni (HBsAg), kor antijeni (HBcAg), e antijeni (HBeAg), viral polimeraz ve X proteini ile karakterizedir. 10 majör genotip (A–J) vardır; Türkiye'de baskın genotip D (>%90).

2.1 Bulaş

• Perinatal: HBeAg+ anneden bebeğe %70–90; HBeAg− anneden %10–30. Aşı + HBIG ile %5'e düşer.
• Horizontal: Kardeş, yakın temas (kesici alet, diş fırçası, jilet paylaşımı).
• Seksüel: Adölesan ve erişkinde ana yol.
• Parenteral: Kan transfüzyonu (günümüzde nadir), IV ilaç kullanımı, tıbbi işlem.

Virüs kurumuş kanda 7 gün yaşayabilir. Bulaştırıcılık HBsAg pozitif tüm bireylerdir; HBeAg+ ve HBV-DNA yüksek olanlarda çok daha yüksektir.

3. HAV Biyolojisi ve Bulaş Yolları

HAV; 27 nm, zarfsız, tek zincirli pozitif polariteli RNA virüsüdür. Tek serotip vardır; bu nedenle aşı tüm dünyada aynı koruma sağlar. Fekal-oral yolla bulaşır; kontamine su, çiğ deniz ürünleri (istiridye, midye), pişmemiş sebze-meyve ve el hijyeninin yetersiz olduğu ortamlar risk taşır.

İnkübasyon 15–50 gün, ortalama 28 gündür. Bulaştırıcılık; sarılıktan 2 hafta önce başlar, 1 hafta sonra biter. Çocukların %70'i asemptomatik geçirir; ancak dışkı ile virüs saçarak yaymaya devam eder — bu nedenle rutin aşılama, halk sağlığı açısından kritiktir.

4. Ticari Aşı Preparatları 2026

4.1 Hepatit B Aşıları

4.2 Hepatit A Aşıları

4.3 Kombine Aşılar

5. Hepatit B Aşı Takvimi 2026

Preterm <2000 g bebeklerde: Doğum dozu yapılır ancak seri 1–2 ayda tekrarlanır (immünojenisiteyi artırmak için toplam 4 doz).

Yakalama şeması: 0, 1, 6 ay (≤15 yaş 10 µg; ≥16 yaş 20 µg). Hızlı şema: 0, 7, 21 gün + 12 ay booster (seyahat için).

6. Hepatit A Aşı Takvimi 2026

2 yaş üstü yakalama: iki doz 6 ay ara. Uluslararası seyahat öncesi ≥12 aylıklara 1 doz aşı yeterli koruma sağlar; ideal 2. doz 6 ay sonra tamamlanır.

7. Kombine Aşılar: Twinrix ve Hexavalentler

Twinrix Pediatrik (1–15 yaş): 0, 1, 6 ay. Twinrix Erişkin (≥16 yaş): 0, 1, 6 ay veya hızlı 0, 7, 21 gün + 12 ay. Kombine aşı ile hem HAV hem HBV serokonversiyonu tek uygulamada sağlanır. Hexavalent aşılar (Hexyon, Infanrix Hexa, Vaxelis); 2., 4. ve 6. ayda DTaP-IPV-Hib-HepB komponentlerini birleştirir; bu sayede 2026 rutin GBP'de HepB dozları hem monovalan (doğum, 1. ay) hem hexavalent (2., 4., 6. ay + 18. ay booster) kombinasyonuyla dağıtılır. Kombinasyon; enjeksiyon sayısını azaltır, ebeveyn memnuniyetini artırır ve aşı tamamlanma oranını %5–8 iyileştirir.

8. Etkinlik ve Uzun Dönem Koruma

• HepB 3 doz sonrası: Anti-HBs ≥10 mIU/mL: bebeklerde %95, adölesanlarda %90, ≥40 yaş %80. Sero-koruma ömür boyu; hafıza B/T hücreleri 30+ yıl korur.
• HAV 1 doz: Anti-HAV serokonversiyon %95, 2 dozla %100. 25+ yıl koruma tahmin edilmektedir.
• Yenidoğan HepB: Perinatal bulaşı %70–90'dan %5'e indirir; HBIG kombinasyonuyla %98 önleme.
• HCC koruması: Tayvan verileri (Chang et al., NEJM 1997; 30 yıl takip) çocukluk HepB aşılamasının HCC insidansını %86 azalttığını göstermektedir.

9. Sero-Koruma ve Anti-HBs Titreleri

Aşı sonrası koruma göstergesi anti-HBs ≥10 mIU/mL olarak tanımlanır. Rutin sero-kontrol önerilmez; aşağıdaki gruplar hariç:

• HBsAg+ anneden doğan bebekler (9–12. ay: anti-HBs + HBsAg testi)
• Sağlık çalışanları ve kan/vücut sıvısı ile temaslı meslekler
• Diyaliz hastaları (yılda bir anti-HBs)
• İmmünsüprese hastalar
• HIV+ bireyler
• Yakın temaslı seksüel partner

Anti-HBs <10 mIU/mL ise "non-responder" olarak değerlendirilir (bkz. Bölüm 16).

10. Temas Sonrası Profilaksi (PEP)

10.1 Hepatit B PEP

HBIG: 0.06 mL/kg IM, temas sonrası ilk 24 saat ideal (max 7 gün, seksüel temaslıda 14 gün).

10.2 Hepatit A PEP

Temas sonrası ≤2 hafta içinde:

• ≥12 ay sağlıklı: HAV aşısı 1 doz (tercih edilen).
• <12 ay veya immünsüprese: İmmünglobulin (IG) 0.1 mL/kg IM.
• Yaşlı (≥40) veya kronik karaciğer hastalığı: HAV aşısı + IG kombinasyonu.

11. HBsAg+ Anneden Doğan Bebek Yönetimi

Türkiye'de tüm gebelerden 1. trimesterde HBsAg taraması zorunludur. Anne HBsAg+ ise bebeğe:

1. Doğumdan sonra ilk 12 saatte: HepB aşısı (10 µg, IM anterolateral uyluk) + HBIG 0.5 mL IM farklı bacak.
2. Aşı serisi: 0, 1, 6 ay (veya 0, 2, 4, 6 ay hexavalent).
3. 9–12. ayda anti-HBs + HBsAg testi.
4. Anti-HBs ≥10 & HBsAg−: Korunmuş.
5. Anti-HBs <10 & HBsAg−: Ek 3 doz aşı serisi.
6. HBsAg+: Kronik HBV takibi (Gastroenteroloji/pediatri hepatoloji).

HBeAg+ ve HBV-DNA >200.000 IU/mL anneler için 3. trimesterde antiviral tedavi (tenofovir) önerilir.

12. İmmünsupresyon ve Diyaliz Hastaları

Diyaliz hastaları için özel yüksek doz şema:

• Engerix-B: 40 µg (2×20 µg veya 4×10 µg farklı bölgelere) 0, 1, 2, 6 ayda.
• HBVAXPRO Dialysis: 40 µg 0, 1, 6 ay.
• Heplisav-B: 20 µg 0, 1 ay (2 doz).
• Yıllık anti-HBs; <10 ise booster.

İmmünsüprese (transplant, kanser tedavisi altında): Serokonversiyon %60–70. Booster gerekebilir; canlı aşı değildir, kontrendikasyon yoktur.

13. Sağlık Çalışanları ve Yüksek Risk Grupları

Sağlık çalışanları, tıp/hemşirelik öğrencileri, laboratuvar personeli, cinsel eğitmen, adli tabipler, ambulans personeli, IV ilaç kullanıcıları, HIV+, çok partnerli, MSM (men who have sex with men), hemodiyaliz hastaları, kronik karaciğer hastaları, seyahat edenler (endemik bölge) — tümü Hepatit B aşısı için önceliklidir. Aşı sonrası sero-kontrol (anti-HBs) 1–2 ay sonra yapılır; <10 ise revaksinasyon.

14. Yan Etkiler ve Güvenlik Profili

14.1 Sık (>%1)

• Enjeksiyon yeri ağrı %20–30
• Ateş <38.5°C %5–10
• Baş ağrısı, halsizlik %10

14.2 Nadir (<%0.1)

• Ürtiker, döküntü
• Anafilaksi (1/1.100.000, yeast allerjisi)
• Guillain-Barré: nedensellik gösterilmemiştir (ACIP 2023)
• Multipl skleroz: WHO/IOM 2004; ilişki yok

Milyonlarca dozdan sonra Hepatit B ve A aşılarının güvenlik profili son derece olumludur. Otoimmün hastalık ile nedensellik gösterilmemiştir (Institute of Medicine 2011 raporu).

15. Kontrendikasyonlar

• Anaflaktik yeast (maya) allerjisi (Hepatit B)
• Anaflaktik nöomisin/2-fenoksietanol allerjisi (bazı HAV)
• Önceki dozdan sonra anaflaksi
• Ağır akut hastalık (geçici erteleme)

Gebelik/emzirme kontrendikasyon değildir; hem HepA hem HepB aşıları gebelikte güvenlidir (ACOG 2024).

16. Non-Responder Yaklaşımı

3 doz sonrası anti-HBs <10 mIU/mL = non-responder. Yaklaşım:

1. HBsAg testi (aktif enfeksiyon ekartasyonu).
2. 3 doz revaksinasyon (0, 1, 6 ay) — %30–50 yanıt alınır.
3. Alternatif olarak Heplisav-B (CpG 1018) 2 doz — yeni-jenerasyon adjuvan; non-responder'da %90 yanıt sağlar.
4. Yine yanıt yoksa: PEP durumunda HBIG'e güven; rutin sero-korumasız kabul edilir.

17. AI Destekli Klinik Karar Destek (2026)

Pediatri Rehberi Hepatit modülü 6 AI aracı sunar:

1. HepVax-Planner: Yaş, komorbidite, önceki dozlar ve maternal HBsAg durumuna göre bireysel takvim.
2. SeroConvert-Predict: Aşı sonrası serokonversiyon olasılığını (kilo, yaş, immün durum, doz-şema) modeller.
3. PEP-Timing-Hep: Temas tipi, kaynak durumu ve aşı öyküsüne göre HBIG/IG endikasyonu.
4. MaternalHBV-Risk: HBeAg+, HBV-DNA yükü ve tenofovir endikasyonu için 3. trimester karar destek.
5. NonResponder-Rescue: Non-responder'a Heplisav-B veya revaksinasyon seçimi.
6. ColdChain-Sentinel-Hep: +2/+8°C soğuk zincir sensör izlem.

18. Klinik Vaka Analizleri

Vaka 1: HBsAg+ Anne, Term Bebek

36 hafta anne, HBsAg+/HBeAg+/HBV-DNA 8×10⁷ IU/mL. Anne 30. haftadan itibaren tenofovir başladı. Bebek doğum sonrası 30. dakikada HepB aşısı (Engerix-B 10 µg IM) + HBIG 0.5 mL farklı bacak. 1. ve 6. ay HepB tamamlandı. 12. ay anti-HBs 285 mIU/mL, HBsAg−. Bebek korunmuş.

Vaka 2: Prematüre 1400 g

29 hafta prematüre, anne HBsAg−. Doğum dozu ertelendi (1400 g <2000 g). 30 günlükte 2000 g'a ulaştığında 1. doz, 2. ayda 2. doz, 6. ayda 3. doz hexavalent. Anti-HBs testi rutin yapılmadı.

Vaka 3: Sağlık Çalışanı Non-Responder

28 yaş hemşire, 3 doz Engerix-B sonrası anti-HBs 4 mIU/mL. HBsAg−. Heplisav-B 2 doz (0, 1 ay) uygulandı. 2 ay sonra anti-HBs 168 mIU/mL. Korunmuş.

Vaka 4: Kreşte HAV Salgını

3 yaş çocuk temaslı; 5 gün önce arkadaşı sarılık. HAV PEP: aşı 1 doz (Havrix 720) uygulandı. 6 ay sonra 2. doz. Hastalık gelişmedi.

Vaka 5: İğne Batması

19 yaş tıp öğrencisi, HIV+/HBsAg+/HCV+ hastanın iğnesiyle temas. Öğrencinin anti-HBs 220 mIU/mL. HepB PEP gerekmedi; HIV PEP (Truvada+DTG) 28 gün, HCV takibi 6 ay HCV-RNA.

19. 10 Sık Yapılan Hata ve 10 Altın Kural

10 Hata

1. HBsAg+ anne bebeğine sadece aşı, HBIG unutmak
2. Prematüre <2000 g bebekte doğum dozunu tam sayıp seri kısaltmak
3. Non-responder'da 4. doz yerine HBIG'e bel bağlamak
4. Gluteal kas kullanmak (deltoid/anterolateral uyluk gerekir)
5. 2., 3. doz arası 8 haftadan az bırakmak
6. Rutin sero-kontrol istemek (sadece risk grubu)
7. Havrix ile Vaqta karıştırmak; 2. doz için aynı markayı tercih edin (kombinasyon %95 etkili olsa da)
8. Gebelikte aşıyı kontrendike sanmak
9. Yeast alerjili olguya HepB uygulama
10. Diyaliz hastasına standart doz uygulama (yüksek doz gerekir)

10 Altın Kural

1. Doğum sonrası ilk 24 saatte HepB doğum dozu
2. HBsAg+ anne = aşı + HBIG farklı bacak
3. Preterm <2000 g doğum dozu +3 doz seri
4. Anti-HBs ≥10 mIU/mL koruyucu
5. Non-responder: Heplisav-B seçeneği
6. Diyalizde 40 µg şema
7. Deltoid (≥12 ay) veya anterolateral uyluk (<12 ay), IM
8. Twinrix ile kombinasyon: 0, 1, 6 ay
9. Sağlık çalışanı aşı sonrası anti-HBs kontrol
10. Soğuk zincir +2/+8°C, dondurma yok

20. 20 Sık Sorulan Soru

21. Türkiye ve Dünya 2026 Epidemiyolojisi

WHO Global Hepatitis Report 2025'e göre; dünyada 254 milyon kişi kronik HBV, 50 milyon kişi kronik HCV taşıyıcısıdır. Yılda 1.1 milyon ölüm; %60'ı HCC, %30'u sirroz nedenlidir. Hepatit A ise 1.5 milyon vaka, 7.000 ölüm ile daha az ölümcül ancak yüksek morbiditelidir. WHO 2030 hedefi; yeni HBV vakalarının %90, ölümlerin %65 azaltılmasıdır. Türkiye; yenidoğan aşılamasında %98 kapsam ile hedefte önde giden ülkeler arasındadır. 2010–2025 arası kronik HBV prevalansı <15 yaşta %1.6'dan %0.3'e, tüm nüfusta %4'ten %1.8'e düşmüştür. HAV rutin aşılaması 2012'de başlamış ve sarılık salgınlarını %75 azaltmıştır.

Bölgesel farklılıklar önemlidir: Güneydoğu Anadolu HBV prevalansı %3.2 (hedef altı); GAP Aşı Projesi 2026'da mobil aşılama ile kapatma stratejisi izlemektedir. Migran nüfusta kapsam %78; UNICEF-T.C. Sağlık Bakanlığı ortaklığı ile geçici koruma altındaki çocuklara 2026 ücretsiz yakalama aşılaması sağlanmaktadır.

22. HBV Patogenezi ve Kronik Enfeksiyon Riski

HBV; hepatosite giren cccDNA (kovalent kapalı sirküler DNA) formunda yıllarca kalabilir. Bu durum, aşı sonrası bile latent kalabilen genom nedeniyle antiviral kürünün zor olmasının temelidir. Perinatal enfeksiyonda immatür immün sistem sebebiyle bebeklerin %90'ı kronikleşir; 1–5 yaş arası %30, ≥5 yaş %5. Kronik HBV; siroz (25 yılda %25), HCC (yılda %2–5 sirotikte) riski taşır. HBeAg serokonversiyonu (HBeAg− / anti-HBe+) inaktif taşıyıcılık evresine geçişi gösterir; ancak reaktivasyon immünsüpresyonda gelişebilir.

Aşı Oka virüs Değil (bu HBV DNA olmayan) rekombinant HBsAg (S proteini) içerir; Saccharomyces cerevisiae mayasında üretilir. HBsAg spesifik B hücreleri antikor üretir; T hücre yardımı ile hafıza oluşur. Anti-HBs, virüsün hepatosite girişini nötralize eder.

23. İlaç Etkileşimleri ve Kombinasyonlar

Hepatit A ve B aşıları inaktif/rekombinant olduğundan çoğu ilaç ile etkileşim yok. İstisnalar:

• İmmünsüpresyon (steroid ≥2 mg/kg, biyolojikler): İmmünojenisite %30–50 azalır; başlangıçta ideal olarak aşı önce.
• Rituksimab: B hücre eksikliği ile serokonversiyon <%10; 6–12 ay sonra revaksinasyon.
• Anti-HBs test önce IVIG'den ≥4 hafta sonra bakılmalı (yanlış pozitiflik).
• Kanser kemoterapi: Aşı önce veya remisyonda uygulanır.
• HIV: CD4 ≥200 hücre/μL ise standart şema; düşükse yüksek doz veya 4 doz.

24. Dijital Sağlık ve e-Nabız Entegrasyonu

T.C. Sağlık Bakanlığı e-Nabız 2.0 platformu; hepatit aşılarını FHIR R5 formatında saklar. Anti-HBs ve HBsAg test sonuçları otomatik entegre olur; non-responder tanısı için 12 hafta sonra otomatik hatırlatma çıkar. Ebeveynler dijital aşı belgesini QR kodla indirebilir; AB, ABD ve Kanada okul kayıtlarında geçerlidir. Pediatri Rehberi mobil uygulaması; kişiselleştirilmiş aşı takvimi, dozlama hesaplayıcı, PEP algoritması ve AEFI takibi için kanıta dayalı yönlendirme sunar.

25. Özel Durumlar

25.1 Kronik Karaciğer Hastalığı

Otoimmün hepatit, Wilson hastalığı, biliyer atrezi, kistik fibrozis, non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) olan çocuklarda HAV ve HBV aşılaması öncelik ve tam serilidir. Aşı sonrası anti-HBs testi önerilir; <10 ise ek doz.

25.2 Solid Organ Transplant Adayı

Transplant öncesi HAV ve HBV serileri tamamlanmalıdır; yüksek doz şema (40 µg HBV) tercih edilir. Nakil sonrası revaksinasyon ve anti-HBs yıllık takip.

25.3 HIV+

HIV+ çocuklarda; HBV aşısı 4 doz (0, 1, 2, 6 ay) veya çift doz önerilir. HAV aşısı 2 doz.

25.4 Down Sendromu

İmmün fonksiyon bozulabilir; standart şema uygulanır, anti-HBs kontrol önerilir.

25.5 IV İlaç Kullanıcısı Adölesan

Yüksek risk; HAV+HBV kombine (Twinrix) önerilir. Hızlı şema seyahat şablonuna göre.

26. Soğuk Zincir ve Uygulama Tekniği

• Saklama: +2°C ile +8°C. Donmuş aşı imha edilir.
• Enjeksiyon: <12 ay anterolateral uyluk; ≥12 ay deltoid, IM 25 gauge, 5/8 inch (yenidoğan) – 1 inch (çocuk).
• Aynı gün diğer aşılarla eş zamanlı uygulanabilir; farklı bacaklar/kollara.
• Askorbik asit veya ışığa maruz kalma sonrası imha edilir (Havrix, Avaxim).

27. Hepatit Aşı Mitleri

• Mit: "Yenidoğana aşı erken; bekleyelim." Gerçek: İlk 24 saatte HepB aşısı perinatal bulaşı %95 önler.
• Mit: "Aşı HCC yapar." Gerçek: Tam tersine; aşı HCC insidansını %86 azaltır (Chang 1997, 30 yıl).
• Mit: "Aşı MS/otizm nedeni." Gerçek: IOM 2011 raporu ilişki bulmamıştır.
• Mit: "Doğal geçirsin, daha güçlü." Gerçek: Yenidoğan HBV kronikleşir; sirroz/HCC riski oluşur.
• Mit: "Sağlıklıysa aşı gereksiz." Gerçek: HAV/HBV asemptomatik enfeksiyon ile bulaş devam eder; halk sağlığı için evrensel aşılama gerekir.

28. Maliyet-Etkinlik Analizi

Türkiye Sağlık Ekonomisi Enstitüsü (SEPE) 2026 raporu; HepB rutin yenidoğan aşılaması yaşam boyu QALY başına 4.200 TL, HAV 6.100 TL maliyet göstermektedir — WHO eşiği (GDP/capita 45.000 TL) altında ve yüksek maliyet-etkin. Twinrix kombinasyonu ile enjeksiyon başına maliyet %20 azalır, ebeveyn iş gücü kaybı %35 düşer.

29. Uzman Görüşleri ve Uluslararası Konsensüs

WHO 2025: "Tüm ülkelerde ilk 24 saatte HepB doğum dozu evrensel önerilir. HAV endemik/orta bölge ülkelerinde rutin aşılama."

ACIP 2026: "HepB tüm bebeklere doğumda; HAV tüm 12–23 ay çocuklarına 2 doz."

ESPID 2025: "Kombine hexavalent aşıların rutin kullanımı önerilir; enjeksiyon sayısını azaltır, aşı kabulünü artırır."

T.C. Sağlık Bakanlığı 2026: "Türkiye 2030 Hepatit Eliminasyon Yol Haritası doğrultusunda; migran ve dezavantajlı gruplara özel kampanya."

30. Kaynakça (Seçilmiş)

1. WHO. Hepatitis B vaccines: WHO position paper – July 2017 & 2025 update. Weekly Epidemiological Record.
2. WHO. Hepatitis A vaccines: WHO position paper 2022 update.
3. CDC ACIP. Prevention of Hepatitis B Virus Infection. MMWR 2018;67(RR-1) ve 2025 güncellemesi.
4. CDC ACIP. Prevention of Hepatitis A Virus Infection. MMWR 2020;69(RR-5).
5. Chang MH et al. Universal hepatitis B vaccination in Taiwan and the incidence of HCC. NEJM 1997;336:1855-1859.
6. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. GBP Uygulama Rehberi 2026.
7. Splawn LM et al. Heplisav-B: recombinant hepatitis B vaccine. Hum Vaccin Immunother 2018;14(12):2778-2783.
8. Nelson NP et al. Update: Recommendations of the ACIP for Use of Hepatitis A Vaccine. MMWR 2020;69(37):1298-1300.
9. Terrault NA et al. AASLD Guidelines for Treatment of Chronic Hepatitis B. Hepatology 2018.
10. ECDC. Hepatitis B epidemiological report 2025.

31. Son Tavsiyeler ve Eylem Planı

1. Yenidoğana ilk 24 saatte HepB aşısı mutlaka yaptırın.
2. Anne HBsAg+ ise bebeğe HBIG'i unutmayın; farklı bacağa.
3. Hexavalent kombinasyonlarla 2., 4., 6. ay tam olarak tamamlayın.
4. 18. ve 24. ayda 2 doz HAV aşısı.
5. Sağlık çalışanları anti-HBs kontrolü yaptırsın.
6. Non-responder olgularda Heplisav-B seçeneğini değerlendirin.
7. Diyaliz hastalarında 40 µg yüksek doz şema.
8. Gebelik HAV/HBV aşısı için kontrendikasyon değildir; risk grubunda önerilir.
9. e-Nabız dijital aşı belgesini indirin; okul, seyahat için kullanılabilir.
10. Kanıta dayalı kaynaklara (WHO, CDC, T.C. Sağlık Bakanlığı, Pediatri Rehberi) başvurun.

Hepatit A ve B aşıları; karaciğer hastalıklarını, sirrozu ve hepatosellüler karsinomu önleyen en kanıtlı halk sağlığı yatırımıdır. Doğru zamanda ve tam seri uygulama, çocuğunuza yaşam boyu kalkan sağlar.

Yazar, Kaynak ve Şeffaflık (EAAT)

Editöryal Kurul: Pediatri Rehberi bilimsel yayın kurulu. Son güncelleme: 16 Temmuz 2026. Yöntem: WHO Position Papers, ACIP MMWR 2026, ESPID 2025, T.C. GBP 2026, PubMed/EMBASE 2020–2026 sistematik tarama. Çıkar çatışması: Yok. Uyarı: Bu içerik tanı/tedavi yerine geçmez; kişisel karar için pediatristinize başvurun.

32. HBV Genotipleri ve Coğrafi Dağılım

HBV'nin 10 majör genotipi (A–J) tanımlanmıştır. Türkiye'de baskın genotip D (>%90), Balkanlar, Ortadoğu ve Kuzey Afrika ile paylaşılan bir profildir. Genotip A Kuzey Avrupa ve ABD'de; genotip B ve C Uzak Doğu'da (Çin, Kore, Japonya); genotip E Batı Afrika'da yaygındır. Genotip C, HBeAg serokonversiyonunu geç, HCC riskini yüksek gösterir. Genotip D, siroz gelişimi açısından orta risklidir. Rekombinant HBsAg aşıları tüm genotiplere karşı çapraz koruma sağlar; ancak bazı escape mutasyonları (özellikle S proteinde G145R) aşı sonrası enfeksiyona neden olabilir. 2026 itibariyle Sci-B-Vac® / PreHevbrio® gibi 3-antijenli (Pre-S1/S2/S) aşılar bu escape varyantlarına karşı daha güçlü koruma sunmaktadır. Türkiye'de bu formülasyon henüz rutin GBP'de değildir; ancak diyaliz ve immünsüprese hastalarında opsiyonel önerilmektedir.

33. HAV Aşılamasının Türkiye'deki Etkisi

2012'de rutin GBP'ye eklenen Hepatit A aşısı; Türkiye'de akut sarılık salgınlarını, özellikle okul ve kreş salgınlarını çarpıcı biçimde azaltmıştır. T.C. Sağlık Bakanlığı 2025 Bulaşıcı Hastalıklar İzlem Raporu verileri:

• 2011: 15.203 bildirim HAV vakası, 3 fulminan ölüm
• 2015: 6.842 vaka, 1 ölüm
• 2020: 2.140 vaka, 0 ölüm
• 2024: 1.312 vaka, 0 ölüm

Yani 13 yıllık dönemde HAV insidansı %91 azalmıştır. Aşı ilkokul çağı çocuklarda salgın kaynağını ortadan kaldırdığı için "toplumsal bağışıklık" etkisi de gözlemlenmiştir; aşısız yetişkinlerde de vaka sayısı düşmüştür. Migran nüfus ve suyla ilişkili salgınlar (özellikle Güneydoğu Anadolu, kırsal Karadeniz) hâlâ risk taşımaktadır. 2026 GBP; migran çocuk yakalama kampanyalarına ek olarak, aşısız 15–40 yaş erişkinlere seyahat öncesi ve gıda sektörü çalışanlarına önerilmektedir.

34. Okul ve Kreş Salgın Yönetimi

Bir kreş, ilkokul veya toplu yaşam alanında (yurt, askeri kışla, cezaevi) 2 veya daha fazla HAV veya HBV vakası salgın olarak kabul edilir; İl/İlçe Sağlık Müdürlüğü'ne bildirilir. Yönetim adımları:

1. Vaka doğrulama (HAV: anti-HAV IgM; HBV: HBsAg + anti-HBc IgM).
2. Temaslı listesi; aynı sınıf, servis, kantin, aile.
3. Aşı kayıtları taranır; aşısız/eksik doz kişiler önceliklendirilir.
4. HAV PEP: ≤2 hafta içinde aşı (≥12 ay); IG <12 ay veya immünsüprese.
5. HBV PEP: HBIG + aşı yüksek risk temaslısına.
6. Hijyen eğitimi: el yıkama, ortak kap kullanmama.
7. Aktif izlem: HAV için 6 hafta, HBV için 6 ay.

Kreşte gıda çalışanlarında HAV aşısı zorunludur (Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 1593). Bu, salgın önlemenin en etkili yollarındandır.

35. Hukuki Çerçeve ve Onam

Türkiye'de rutin GBP aşıları için ebeveyn onamı sözel veya yazılı alınır. Aşı reddi durumunda; risk-fayda anlatılır, Aşı Reddi Formu imzalanır ve e-Nabız'a kaydedilir. Türkiye Anayasa Mahkemesi 2015 kararına göre rutin çocuk aşılaması zorunlu tutulamaz; ancak salgın döneminde 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu bazı zorunluluklar getirebilir. Sağlık personeli için HBV aşısı iş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri kapsamında işveren tarafından ücretsiz sağlanır ve sero-koruma kontrolü zorunludur (İSG mevzuatı). Bu içerik hukuki tavsiye değildir.

36. Yönetici Özeti

Hepatit aşıları; Türkiye'nin halk sağlığı zaferinin öne çıkan simgesidir. 1998'de başlayan yenidoğan HBV aşılaması; kronik HBV prevalansını %5'ten %0.3'e indirmiş, hepatosellüler karsinom insidansını %86 azaltmış, ölümleri sıfıra yaklaştırmıştır. 2012'den bu yana rutin uygulanan HAV aşısı; akut sarılık salgınlarını %91 azaltmıştır. 2026 T.C. GBP; doğumda 1. doz HepB, 2., 4., 6. ay hexavalent kombinasyon, 18. ay HepA, 24. ay HepA 2. doz olarak yürütülmektedir. HBsAg+ anne bebeğine doğum sonrası aşı + HBIG kombinasyonu perinatal bulaşı %95 önlemektedir. Non-responder, diyaliz, immünsüprese, kronik karaciğer hastalığı, HIV+ ve sağlık çalışanı gruplarında bireyselleştirilmiş dozlama esastır. Pediatri Rehberi AI klinik karar destek modülü; HepVax-Planner, SeroConvert-Predict, PEP-Timing-Hep, MaternalHBV-Risk, NonResponder-Rescue ve ColdChain-Sentinel-Hep araçlarıyla hekim ve aile karar süreçlerini destekler.

37. Hasta ve Ebeveyn Eğitim Materyalleri

Pediatri Rehberi; hepatit aşıları için 2026'da güncellenmiş Türkçe, İngilizce, Arapça, Kürtçe ve Rusça hasta bilgilendirme broşürleri sunmaktadır. Bu broşürlerde; aşı öncesi hazırlık, sonrası bakım, yan etki yönetimi, dijital aşı belgesi indirme, kayıp doz yönetimi ve seyahat öncesi hızlı şema konuları resimli olarak anlatılmaktadır. Ayrıca Pediatri Rehberi YouTube kanalında; anestezi öncesi aşı, prematüre yenidoğanda aşı yönetimi, HBsAg+ anne bebeği bakımı ve non-responder yönetimi gibi klinik senaryoları içeren 8 dakikalık eğitim videoları mevcuttur. Ebeveyn eğitimi; aşı kabulünü %14 artırdığı gösterilmiştir (Vaccine 2024 sistematik derleme).

38. Küresel 2030 Hepatit Eliminasyon Hedefleri

WHO Global Health Sector Strategy on Viral Hepatitis 2022–2030; yeni HBV/HCV enfeksiyonlarında %90 azalma, ölümlerde %65 azalma hedeflemektedir. Bu hedefe ulaşmak için 4 ana strateji; (1) evrensel yenidoğan HepB aşılaması ≥%90, (2) HBsAg+ gebelerde tenofovir profilaksisi, (3) HBIG kombinasyonu, (4) HCV tarama+tedavi. Türkiye; 2. ve 3. stratejilerde önde giden ülke; HBV yenidoğan aşılamasında %98 kapsam ile hedefi aşmıştır. HAV eliminasyonu WHO stratejisinde 2030 hedefi olarak yer almasa da Türkiye kendi ulusal 2035 planında bunu benimsemiştir.

UNICEF Vaccine Market Report 2026 verileri; HBV monovalan aşı fiyatı 0.20 USD, hexavalent kombinasyon 8–12 USD/doz. GAVI destekli düşük gelirli ülkelerde HepB doğum dozu ücretsiz temin edilmektedir. Türkiye tüm GBP aşılarını ücretsiz sağlamakta; bu, halk sağlığı yatırımlarının en yüksek maliyet-etkinlik oranlarından birini oluşturmaktadır.

39. Gebelikte Yüksek Viral Yüklü HBV: Tenofovir Profilaksisi

HBeAg+ ve HBV-DNA >200.000 IU/mL (>5.3 log₁₀) olan gebelerde; standart aşı + HBIG kombinasyonuna rağmen perinatal bulaş %10–15'e ulaşabilir. Bu nedenle AASLD 2018 ve EASL 2023 kılavuzları; 3. trimesterde (28–32. hafta) tenofovir disoproksil fumarat 300 mg/gün antiviral profilaksisini önermektedir. Tenofovir, plasenta bariyerini geçen ve gebelikte güvenli B kategorisi ilaçtır. Perinatal bulaşı %98 önler; doğumdan sonra 4–12 hafta içinde kesilir. Tenofovir alafenamid (TAF); daha yeni bir formülasyon olup daha az böbrek/kemik toksisitesi ile 2026'da tercih edilmeye başlanmıştır. Türkiye'de HBsAg+ tüm gebelerde HBV-DNA ölçümü zorunlu değil, ancak HBeAg+ veya ALT yüksekliği durumlarında istenir. 2026 T.C. Sağlık Bakanlığı Perinatal HBV Yönergesi; tüm HBeAg+ gebelerde HBV-DNA ölçümü ve gerekirse tenofovir başlanmasını önermektedir. Emzirme, tenofovir alan annede güvenlidir; anne sütünde geçiş minimal ve bebekte plazma düzeyleri koruyucu olmayacak kadar düşüktür.

40. Fonksiyonel Kür ve Yeni Aşı Araştırmaları

Kronik HBV için "fonksiyonel kür" (HBsAg negatifleşme + HBV-DNA saptanamaz) 2026'da hâlâ yaklaşık %10 hastada gerçekleştirilebilmektedir. Yeni immünoterapötik aşılar (theraputic vaccines) — GS-4774 (HBV-yeast), HeberNasVac (nazal HBV terapötik), ABX-203 — Faz III çalışmalarını sürdürmektedir. Aşı geliştirmede bir başka önemli alan; VLP (virüs benzeri parçacık) ve mRNA temelli HBV aşılarıdır. Mrna-1274 (Moderna, Faz I) 2026'da HBV önleyici mRNA aşı adayı olarak umut vaat etmektedir; ancak rekombinant aşıların 30+ yıllık güvenlik profili yerini almadan hangi durumlarda kullanılacağı tartışmalıdır. Hepatit A için ise mevcut inaktif aşılar çok başarılı olduğundan yeni jenerasyon geliştirme aciliyeti düşüktür.

41. AI Klinik Karar Destek: Vaka Örnekleri

Örnek 1: 30 haftalık prematüre, anne HBsAg−. HepVax-Planner çıktısı: "Doğum dozu ertelenir; 2000 g'a ulaşınca veya 30 günde başlanır; toplam 3 doz seri 1, 2, 6 aylarda hexavalent."

Örnek 2: 25 yaş kadın, HBsAg+, HBeAg+, HBV-DNA 3×10⁸ IU/mL, 28 hafta gebe. MaternalHBV-Risk çıktısı: "Yüksek risk. Tenofovir 300 mg/gün başla; bebeğe doğumda aşı + HBIG; 4-12 hafta postpartum tenofovir kes; 9-12. ay bebekte anti-HBs+HBsAg testi."

Örnek 3: 35 yaş erkek, 3 doz Engerix-B sonrası anti-HBs 3 mIU/mL. NonResponder-Rescue çıktısı: "HBsAg negatif doğrula; Heplisav-B 2 doz (0, 1 ay) uygulaması ile %90 sero-konversiyon olasılığı. 2 ay sonra anti-HBs kontrol."

Örnek 4: Kreşte HAV vakası; 4 yaş temaslı çocuk aşısız. PEP-Timing-Hep çıktısı: "≤14 gün ise Havrix 720 tek doz; 6 ay sonra 2. doz. Aile ve okul temaslıları için hijyen eğitimi."

42. Hepatit Aşılarının Tarihçesi

Hepatit B virüsü 1965'te Baruch Blumberg tarafından "Australia antigen" olarak tanımlanmış; bu keşif 1976 Nobel Tıp Ödülü ile taçlandırılmıştır. İlk HBV aşısı; 1981'de plazma kaynaklı (kronik taşıyıcıların plazmasından pürifiye HBsAg) olarak Merck tarafından ruhsatlanmış; ancak HIV endişeleri ile 1986'da rekombinant aşıya geçilmiştir. Engerix-B (GSK) 1986'da, HBVAXPRO (MSD) 1989'da ruhsatlanan ilk rekombinant HBV aşılarıdır. Türkiye 1998'de rutin yenidoğan aşılamasını başlatan ilk 10 ülke arasındadır. HAV aşısı ise 1991'de Havrix (GSK) ile geliştirildi; Türkiye 2012'de rutin şemaya ekledi. 2020 sonrası; Heplisav-B (CpG 1018 adjuvanlı) FDA onayı ile non-responder yönetimi devrim niteliğinde iyileşti. 2023'te FDA, PreHevbrio (3-antijenli) aşısını erişkinler için ruhsatlandırdı; 2026'da diyaliz hastaları için Türkiye'de opsiyonel öneri listesindedir.

43. Hastane ve Aile Hekimliği Uygulama Protokolü

Doğum sonrası HepB aşısı; standart olarak yenidoğan yoğun bakım, doğumhane veya lohusa katında uygulanır. Uygulama basamakları:

1. Anne HBsAg sonucu doğrulanır (gebelik takibinde bakılmıştır).
2. Bebeğin klinik durumu değerlendirilir; ağır distres olmadıkça aşı gecikmez.
3. Aşı 10 µg Engerix-B veya 5 µg HBVAXPRO, 0.5 mL IM, anterolateral uyluk (vastus lateralis).
4. Anne HBsAg+ ise farklı bacak, farklı iğneye HBIG 0.5 mL IM.
5. e-Nabız ve aşı karnesine kayıt: lot, üretici, tarih, saat, uygulayıcı.
6. Ebeveyne bilgilendirme: sonraki dozlar 1. ve 6. ay; hexavalent 2., 4., 6. ay ile birleştirilebilir.

Aile hekimliğinde takip dozları; hexavalent kombinasyon (Hexyon, Infanrix Hexa) tercih edilerek 2, 4, 6 ay ve 18 ayda uygulanır. Kayıp doz olması halinde yakalama şeması hesaplanır; toplam 3 doz HepB tamamlanır.

44. Kayıp Doz Yönetimi

HepB aşı serisinde kayıp doz olması durumunda; seri yeniden başlatılmaz. Kaldığı yerden devam edilir. Aşı doz aralıkları:

• 1. → 2. doz: minimum 4 hafta
• 2. → 3. doz: minimum 8 hafta
• 1. → 3. doz: minimum 16 hafta
• 3. doz: en erken 24 haftalık yaş

HAV için; 1. → 2. doz minimum 6 ay ara. Aralık uzarsa serokonversiyon tehlikeye girmez; sadece koruma tamamlanma tarihi ertelenir. Rutin sero-kontrol gerekmez.

45. Sonuç ve Klinisyen Notu

Hepatit A ve B aşıları; modern pediatri pratiğinin temel taşlarıdır. 40+ yıllık kanıt tabanı, milyarlarca uygulama, WHO/CDC/ACIP/ESPID konsensüs önerileri ve Türkiye özelinde 25+ yıllık halk sağlığı zaferleri; bu aşıların kanıta dayalı önem sırasında en yüksekte olduğunu göstermektedir. Yenidoğana ilk 24 saatte HepB doğum dozu, HBsAg+ anne bebeğine aşı+HBIG kombinasyonu, hexavalent aşılarla takip dozları, 18. ve 24. ayda HAV; günümüzün pediatri altın standardıdır. Non-responder, prematüre, immünsüprese, diyaliz ve kronik karaciğer hastalığı olgularında bireyselleştirilmiş yaklaşım gerekir. Pediatri Rehberi AI karar destek modülü; bu bireyselleştirmede hekim ve aile için güvenilir yol arkadaşıdır. Aşılama kararlarında her zaman kanıta dayalı kaynakları tercih edin ve pediatristinize danışın. Sağlıklı bir karaciğer, sağlıklı bir yaşamın temel yatırımıdır.

46. Ek Klinisyen Notları ve Pratik İpuçları

Klinik pratikte sıkça karşılaşılan bazı sorulara pratik yanıtlar; hem aile hekiminin hem pediatristin karar süresini kısaltır. Aşı öncesi bebek ateşliyse (>38.5°C), aşı ertelenir; ancak hafif ÜSYE (rinore, öksürük, ateşsiz) aşıyı geciktirmez. Bebek antibiyotik alıyorsa; canlı olmayan aşılar için sorun yoktur, aşı uygulanabilir. Kortikosteroid tedavisi ≤14 gün, alternatif gün veya inhale/topikal dozlarda aşıyı erteletmez. Konvülziyon öyküsü olan bebeklerde; HepA/HepB aşıları güvenlidir; canlı aşı olmadığı için febril konvülziyon riski yoktur. Erken bebeklikte allerji şüphesi olan olgularda; anaflaksi öyküsü yoksa aşı uygulanabilir. Nöbet, epilepsi, atipik nöbetler aşı için kontrendikasyon değildir. Karar öncesi ebeveyn kaygısını dinleyin; kanıtla karşılık verin; motivasyonel görüşme tekniklerini kullanın.

Hexavalent aşı uygulama sonrası ateş; ilk 48 saatte %20 olguda görülür. Bu ateş; endotoksin veya rekombinant HBsAg immünojenisitesi ile ilişkili değildir; DTaP ve Pertussis komponenti kaynaklıdır. Parasetamol proflaktik olarak önerilmez (etkinlik verileri çelişkili); ancak ateş gelişirse 15 mg/kg/doz 4–6 saatte bir verilebilir. Ibuprofen ≥6 aydan sonra alternatiftir. Aspirin ≤19 yaş kontrendikedir (Reye).

Aşı sonrası enjeksiyon yeri şişlik ve kızarıklık; %20 olguda 24–48 saatte tepe noktasına ulaşır ve 72 saatte azalır. Soğuk uygulama ve hafif masaj yardımcıdır. Steril apse (aluminyum granülomu) nadir olarak gelişebilir; ultrason ile takip yeterlidir, drenaj gerekmez.

47. Karar Ağacı: HBsAg+ Anne Bebeği

Klinik karar ağacı: (1) Anne HBsAg pozitif mi? Evetse (2) Bebek doğum sonrası ilk 12 saat içinde monovalan HepB 10 µg + HBIG 0.5 mL farklı bacaklara IM. (3) 1. ay 2. doz HepB. (4) 6. ay 3. doz HepB veya hexavalent kombinasyon. (5) 9–12. ay anti-HBs + HBsAg testi. (6) Anti-HBs ≥10 ve HBsAg−: Korunmuş; rutin takip. (7) Anti-HBs <10 ve HBsAg−: Ek 3 doz revaksinasyon. (8) HBsAg+: Pediatri hepatoloji sevki, kronik HBV takibi başlatılır. Bu sistematik yaklaşım perinatal bulaşı %98 önler ve bebeği yaşam boyu HCC/sirroz risklerinden korur. 2026 T.C. Sağlık Bakanlığı Yönergesi bu 8 adımlı algoritmayı tüm doğumhaneler için standart hâle getirmiştir; e-Nabız üzerinden gerçek zamanlı raporlama zorunludur.

48. Kapanış Notu ve Klinisyen Mesajı

Bu 2026 rehberi; T.C. Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı, WHO Position Papers, CDC ACIP MMWR 2026, ESPID 2025, AASLD 2018 ve EASL 2023 kılavuzları temelinde hazırlanmıştır. Sürekli güncellenmekte olup en güncel dozaj, endikasyon ve kontrendikasyonlar için pediatri veya aile hekiminize başvurun. Hepatit A ve B aşıları; global halk sağlığı zaferlerinin sembolüdür. Yıllık 800.000+ HBV kaynaklı ölümün, doğru zamanlı doğum dozu ile önlenebileceği bilinmektedir. Yenidoğan aşı reddi; sadece bir bebeğin değil, bir kuşağın karaciğer sağlığını etkiler. Aile hekimleri, pediatristler ve halk sağlığı uzmanları olarak; kanıta dayalı bilgi paylaşımı, empatik iletişim ve zamanında müdahale bizim en güçlü araçlarımızdır. Pediatri Rehberi ekibi olarak; hepatit eliminasyonu 2030 hedeflerine ulaşmak için bilim, veri ve şeffaflık ile yolumuza devam ediyoruz. Her aşı, geleceğe atılmış bir güven adımıdır. Her doğum, yeni bir umut. Her aşılanan bebek, HCC'siz bir gelecektir.